‹‹Խենթը›› կարդալիս ես հասկացա, որ սա ուղղակի պատմություն չէր մի հերոսի մասին, այլ մի ամբողջ ժողովրդի ցավի ու հույսի պատկեր: Ես փորձում էի մանրակրկիտ հետևել ամեն մի մասին, որպեսզի հասկանամ` ինչն էր ստիպում Վարդանին լինել այդքան անվախ:
Վեպի հենց սկզբում` Ալաշկերտի տեսարաններում, ես տեսա մեր ժողովրդի դժվար կյանքը: Ինձ համար ամենատհաճը Թոմաս Էֆենդու նման մարդիկ էին, ովքեր իրենց շահի համար պատրաստ էին դավաճանել սեփական ազգին: Բայց հենց այդ մութ ֆոնին Վարդանն ինձ համար դարձավ այն լույսը, որը փոխեց ամեն ինչ:
Նրան ‹‹խենթ›› էին անվանում, բայց իմ կարծիքով` նա միակն էր, ով սթափ էր դատում և չէր վախենում գործել:
Ինձ վրա շատ մեծ տպավորություն թողեց Բայազետի պաշարումը: Երբ կարդում էի, թե ինչպես են մարդիկ ծարավից տանջվում, բայց շարունակում պայքարել, զգում էի այդ լարվածությունը: Վարդանի քայլը` թշնամու համազգեստը հագնելն ու նրանց միջով անցնելն ինձ համար իսկական սխրանք էր: Ես մտածում էի` իսկ ես կկարողանայի՞ այդպիսի ‹‹խենթություն›› անել հանուն ուրիշների փրկության:
Ամենաշատը ինձ ստիպեց մտորել Վարդանի երազը: Դա վեպի ամենագեղեցիկ ու գեղարվեստական մասն էր:
Երազում նա տեսնում էր մի Հայաստան, որի մասին բոլորն էին երազում. Ազատ, շենացած, որտեղ մարդիկ ո’չ թե ստրուկ են, այլ իրենց հողի տերը: Այդ երազը ինձ համար ո’չ թե ուղղակի տեսիլք էր, այլ Րաֆֆու պատգամը մեզ` հավատալ ապագային ու պայքարել դրա համար:
Վեպի ավարտը շատ հուզիչ էր ու տխուր: Վարդանի ու Լալայի ճակատագիրն ինձ ստիպեց հասկանալ, որ ազատությունը հեշտ չի տրվում: Բայց իմ տեսակետն այն է, որ Վարդանը չպարտվեց: Նա իր ‹‹խենթությամբ›› ապացուցեց, որ սերն ու հայրենասիրությունը մարդուն դարձնում են անմահ:
Այս վեպը ինձ սովորեցրեց, որ պետք չէ վախենալ տարբերվելուց ու սեփական սկզբունքների համար պայքարելուց: Ես հասկացա, որ ամեն մի ‹‹խենթ›› քայլի հետևում թաքնված է մի մեծ սեր ու նվիրում:
…Ամեն պահի էլ կարելի է լինել ‹‹խենթ›› և հայրենիքը փրկել անհուսալի թվացող իրավիճակներից :
Նարե Սիմոնյան
Վարդենիկի Ռ. Հովհաննիսյանի անվան Հ1 հիմնական դպրոց
(8-րդ դասարան)